1 online
Wielkość czcionki

Pierwsza pomoc

Pierwsza pomoc oznacza wstępne zaopatrzenie poszkodowanego i jego zabezpieczenie do czasu przybycia służb ratowniczych lub do czasu zgłoszenia się do punktu pomocy doraźnej czy lekarza pierwszego kontaktu.

Pierwsza pomoc to nie tylko prowadzenie resuscytacji krążeniowo-oddechowej, ale także umiejętność radzenia sobie z codziennymi sytuacjami, takimi jak zranienia, niewielkie oparzenia, czy urazy kończyn bez konieczności angażowania zespołów ratownictwa medycznego, które mogą być potrzebne osobom znajdującym się w stanie bezpośredniego zagrożenia życia.

Obowiązek udzielenia pomocy spoczywa na każdym z nas, niezależnie od przebytego szkolenia.
Reguluje to art.162 kk, §1. który mówi:

„Kto człowiekowi znajdującemu się w położeniu grożącym bezpośrednim niebezpieczeństwem utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu nie udziela pomocy mogąc jej udzielić bez narażenia siebie lub innej osoby na niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.”

Pamiętajmy, że poszkodowanym może być osoba nam bliska. Aby zwiększyć jej szanse oraz zmniejszyć własny stres warto przebyć szkolenie z zakresu pierwszej pomocy. Nie wystarczy zapoznanie się z literaturą dostępną w księgarniach czy na stronach internetowych. Najważniejsza jest możliwość samodzielnego uciskania klatki piersiowej, wykonania sztucznego oddychania, czy innych czynności. Obecnie w każdym większym mieście organizowane są kursy pozwalające na wielokrotne przećwiczenie tych czynności.

W ratownictwie największy nacisk kładziemy na bezpieczeństwo, przede wszystkim osoby ratującej, ale także ratowanej i miejsca zdarzenia. Wyraźnie podkreśla to art.162 kk.Nie wolno zwiększać liczby ofiar, zatem nikt nie wymaga od osoby ratującej wchodzenia do walącego się budynku, do strefy objętej pożarem, nieznanego zbiornika celem ratowania tonącego, na kruchą pokrywę lodu, czy w inne niebezpieczne miejsca. Zespoły ratownictwa medycznego również nie mogą wkraczać w takie miejsca bez wsparcia ze strony strażaków. Pamiętajmy również o ochronie osobistej – kontakt z krwią i innymi wydzielinami poszkodowanego może być niebezpieczny – ryzyko zakażenia (wirus zapalenia wątroby, wirus HIV, gruźlica, SARS). Najlepszą formą ochrony są rękawiczki (lateksowe, winylowe itp.) oraz maseczka do sztucznego oddychania. Środki te są do nabycia w aptekach i powinny być nieodłącznym elementem każdej apteczki zarówno samochodowej, jak i domowej.


Wzywanie pomocy

W chwili obecnej telefon alarmowy pogotowia ratunkowego to 999. Wybierając numer 112 zazwyczaj dodzwaniamy się albo do Straży Pożarnej albo do Policji. Tu również można zgłosić wypadek czy zachorowanie, jednak informacja musi być przekazana do Pogotowia, a to niepotrzebnie wydłuża czas wysłania karetki. Niebawem w Łodzi zacznie funkcjonować zintegrowane centrum powiadamiania, gdzie dzwoniąc pod 112 będzie można uzyskać pomoc medyczną bez zbędnej zwłoki.

Dzwoniąc na Pogotowie nigdy nie powinniśmy rozłączać się pierwsi. O skończeniu rozmowy decyduje dyspozytor. Należy odpowiedzieć na wszystkie jego pytania, nawet jeżeli wydają się nam bezzasadne. Mimo kontynuacji rozmowy karetka zazwyczaj jest już zadysponowana.

999
» Powód wezwania
» Adres
» Numer telefonu
» Dodatkowe informacje

Co należy podać podczas połączenia z dyspozytorem?

Należy podać:

  • główny powód zachorowania (nieprzytomny, duszność, ból w klatce, paraliż, wypadek, itp.)
  • dokładny adres miejsca wezwania (ulica, numer domu, mieszkania, bloku, klatka, piętro, ewentualnie najlepszy dojazd – szczególnie ważne w przypadku remontu ulic, które mogą być nieprzejezdne). Jeśli to możliwe to wysłać kogoś na ulicę, aby poprowadził karetkę.
    Poświęcenie kilkunastu sekund na dokładne wytłumaczenie optymalnego dojazdu pozwala czasem przyspieszyć przybycie karetki nawet o kilka minut!
  • numer telefonu z którego dzwonimy – na wypadek gdyby karetka miała problem ze znalezieniem miejsca
  • wiek chorego
  • dane osobowe
  • dodatkowe informacje, o które zapyta dyspozytor.

Obecnie dyspozytorzy są przygotowani do udzielenia pomocy przez telefon. Na podstawie informacji które uzyskali mogą zasugerować jak ocenić poszkodowanego, jak udrożnić mu drogi oddechowe, w jakiej pozycji go ułożyć, a nawet jak poprowadzić resuscytację. Dlatego nie należy się niecierpliwić i udzielać wszystkich niezbędnych odpowiedzi.

Jeżeli zgłaszamy wypadek komunikacyjny, ważne jest aby poza możliwie dokładnym adresem określić liczbę pojazdów uczestniczących w wypadku, ich rodzaj, np. cysterna, bus, autobus, określić liczbę poszkodowanych i ich stan – czy wyszli z pojazdów, czy w nich pozostają, czy można nawiązać z nimi kontakt, czy uczestnikami wypadku są dzieci – określić przybliżony wiek (niemowlę, dziecko w wieku przedszkolnym, szkolnym), czy są wycieki spod samochodów, ew. czy uszkodzony został słup wysokiego napięcia.

Δ Do góry


Resuscytacja krążeniowo-oddechowa (RKO)

Mózg przeciętnego człowieka wytrzymuje bez tlenu do 5 minut. Później rozpoczynają się nieodwracalne zmiany. Zwykle zespół ratownictwa medycznego (ZRM) nie jest w stanie dotrzeć w tym czasie do poszkodowanego, zatem stan neurologiczny i powodzenie resuscytacji jest w rękach świadków zdarzenia. W sytuacji, gdy ktoś nie oddycha nie należy się obawiać, że mu zaszkodzimy. Najgorszą z możliwych reakcji jest bezczynność.

Skuteczność resuscytacji (przywrócenia spontanicznego krążenia) oraz reanimacji (przywrócenia pełnej świadomości) prowadzonych przez ZRM jest istotnie większa, jeżeli poszkodowany miał wykonywane choćby tylko uciskanie klatki piersiowej od momentu zatrzymania oddechu do czasu przejęcia przez ratowników. Oczywiście na powyższą skuteczność ma również wpływ wiele innych czynników takich jak przyczyna zatrzymania krążenia i oddechu, obciążenia zdrowotne chorego czy problemy z infrastrukturą – brak pasów ruchu dla pojazdów uprzywilejowanych, fatalnie oznakowane osiedla, brak tabliczek z numerami posesji, utrudnienia dojazdu do bloków – słupki, parkany, źle zaparkowane pojazdy. Powyższe czynniki mogą w istotny sposób opóźnić dotarcie ZRM, dlatego prawidłowa reakcja świadków jest tak ważna.

Nie należy się bać.
Obecnie prowadzenie sztucznego oddychania u dorosłych, jeżeli ratujący nie jest przeszkolony nie jest wymagane!
Najważniejsze jest nieprzerwane uciskanie klatki piersiowej.

Kolejność postępowania:

  1. ocenić bezpieczeństwo
  2. sprawdzić reakcję (lekko potrząsnąć i krzyknąć)
  3. jeśli brak - wezwać kogoś z obserwujących (o ile są)
  4. odchylić głowę poszkodowanego
  5. przez 10 sekund oceniać oddech (norma > 2/10 sekund)
  6. jeśli brak – poprosić o wezwanie pogotowia – 999 - „nieprzytomny, nie oddycha”, dokładny adres
  7. rozpocząć uciskanie klatki piersiowej (30 uciśnięć mostka na głębokość ok. 4 cm)
  8. jeśli decydujemy się na prowadzenie wentylacji – odchylić głowę, zatkać nos i wykonać 2 wdechy
  9. powrócić do uciskania klatki piersiowej
  10. prowadzić resuscytację krążeniowo-oddechową wg schematu 30:2
  11. jeśli nie decydujemy się na sztuczne oddychanie – prowadzimy wyłącznie uciskanie klatki
  12. piersiowej z częstotliwością ok.100/minutę.
  13. jeśli w danym miejscu może być dostępne AED (automatyczny defibrylator) należy o niego poprosić jak najszybciej.

Czynności prowadzimy do czasu:

  • przybycia zespołu ratownictwa medycznego
  • wystąpienia ewidentnych oznak życia – wówczas ponownie ocenimy przytomność i oddech
  • wyczerpania sił

Uciskanie klatki piersiowej jest niezwykle wyczerpujące – profesjonalni ratownicy zmieniają się co 2 minuty,
dłuższy masaż przestaje być w pełni efektywny.
Należy rozejrzeć się za osobą, która będzie mogła nas zmienić.

Δ Do góry


Niedrożność dróg oddechowych

Niedrożność częściowa – słychać świsty, piski i inne dźwięki powstające w wyniku istotnego zwężenia dróg oddechowych, powietrze jednak przechodzi. Chory może kaszleć i należy go do tego namawiać. Uderzanie w plecy w tym przypadku nie jest celowe.

Niedrożność częściowa może przejść w pełne udrożnienie dróg oddechowych albo w pełną niedrożność.

Niedrożność pełna (całkowita) – objawia się postępującym sinieniem twarzy, potami, brakiem dźwięków – powietrze nie przechodzi, nie ma kaszlu, występują ruchy opaczne klatki piersiowej i brzucha. W tym przypadku niecelowe jest namawianie do kaszlu, bo chory kasłać nie może.

Jeśli poszkodowany jest przytomny i ma pełną niedrożność dróg oddechowych należy:

  1. wezwać pomoc – 999 – „zachłyśnięcie, przytomny, nie oddycha”
  2. pochylić chorego i uderzyć mocno między łopatkami – 5 razy
  3. wykonać 5 razy manewr Haimlicha – uciśnięcie nadbrzusza – należy stanąć za chorym, objąć go, zacisnąć dłoń na pięści i ułożyć je w nadbrzuszu poszkodowanego, energicznie ucisnąć ruchem wygarniającym do góry - najlepiej przećwiczyć to na kursie. Nie wolno wykonywać tego rękoczynu u ciężarnych w zaawansowanej ciąży i niemowląt
  4. jeśli chory dalej jest przytomny wykonujemy ponownie 5 uderzeń i znów 5 manewrów

Powyższe czynności wykonujemy do czasu odkrztuszenia bądź utraty przytomności.

Jeśli poszkodowany osunie się należy:

  1. ułożyć go na plecach, sprawdzić reakcję
  2. jeśli brak - wezwać pomoc
  3. odchylić głowę i ocenić oddechy
  4. wezwać pogotowie: „nieprzytomny, nie oddycha, po zachłyśnięciu”
  5. optymalne byłoby rozpocząć od 5 oddechów
  6. przejść do uciśnięć klatki piersiowej
  7. prowadzić RKO wg schematu 30:2 po każdych 30 uciśnięciach sprawdzając jamę ustną poszkodowanego.

Jeśli nie chcemy prowadzić sztucznego oddychania, należy prowadzić nieprzerwane uciskanie klatki piersiowej z częstością ok.100/minutę.

Δ Do góry


Krawienie z ran

  • W przypadku krwawienia z ran stosujemy ucisk bezpośredni na ranę, najlepiej poprzez przyłożenie jałowego opatrunku (gaza, nigdy wata!) i zabandażowanie opaską elastyczną. W przypadku braku profesjonalnego wyposażenia może to być ręcznik, ścierka, części garderoby. Ważne, aby rozpocząć tamowanie krwawienia od ucisku na ranę. Staramy się unikać jakże powszechnego zakładania opaski zaciskającej powyżej rany. Nieumiejętnie założona może nawet nasilić krwawienie.
  • Jeśli krwawienie dotyczy kończyny należy ją unieść.
  • Poszkodowany powinien leżeć – zmniejsza to ryzyko omdlenia spowodowanego utratą krwi jak również jej widokiem.
  • Po ustaniu krwawienia należy skontaktować się z ambulatorium chirurgicznym lub szpitalnym oddziałem ratunkowym, celem oceny i ostatecznego zaopatrzenia rany.
  • Dokładnie tak samo zaopatrujemy pęknięte żylaki podudzi. Powodują one krwawienie równie masywne jak łatwe w opanowaniu

Δ Do góry


Krwawienie z nosa

  1. Posadzić i pochylić głowę do przodu
  2. Wydmuchać nos i ucisnąć mocno skrzydełka. Można umieścić gazik lub tamponik z chusteczki higienicznej
  3. Ucisk utrzymujemy nieprzerwanie do czasu ustania spływu krwi po tylnej ścianie gardła (zazwyczaj 5-6 minut)
  4. Nie należy połykać krwi – prowokuje wymioty
  5. Zimny kompres na czoło i kark – zmieniamy je gdy się nagrzeją
  6. Jeśli to możliwe zmierzyć choremu ciśnienie tętnicze. W przypadku istotnego podwyższenia należy zażyć lek nadciśnieniowy przepisany przez lekarza – najlepiej szybko działający
  7. Nie należy odkrztuszać skrzepu, który wytworzył się w tylnej części nosa.

Zazwyczaj krwawienie ustępuje i nie nawraca. Pilny kontakt z lekarzem (laryngologiem) konieczny jest w przypadku krwawienia nie dającego się opanować wyżej wymienionymi metodami, krwawień nawracających w krótkim czasie oraz krwawienia pourazowego.

W przypadku krwawienia wywołanego znacznym wzrostem ciśnienia tętniczego, które nie daje się opanować metodami zalecanymi przez lekarza POZ, może być konieczny kontakt z zespołem ratownictwa medycznego.

Δ Do góry


Oparzenia

Oparzenia I stopnia (rumień) i II stopnia (pęcherzyki) jeśli dotyczą niewielkiej powierzchni zazwyczaj są niegroźne, ale bardzo bolesne. Oparzenia dużych powierzchni, oparzenia dróg oddechowych czy oparzenia chemiczne wymagają pilnej interwencji zespołu ratownictwa medycznego.

Postępowanie w niewielkich oparzeniach:

  • schładzać – najlepiej w temperaturze około 15°C przez 15 minut
  • można użyć żelu na oparzenia, opatrunków hydrożelowych (warto mieć taki opatrunek w lodówce) lub jałowego opatrunku gazowego
  • w przypadku silnych dolegliwości lub wystąpienia pęcherzy można się zgłosić doambulatorium chirurgicznego

Δ Do góry


Urazy kończyn - zwichnięcia, złamania

Zazwyczaj, jeśli dotyczą kończyny górnej oraz dystalnego odcinka kończyny dolnej (stopa, staw skokowy) nie wymaga interwencji zespołów ratownictwa medycznego. Należy:

  • unieruchomić kończynę bandażem elastycznym, chustą trójkątną, szalem, ubraniem
  • nie obciążać jej
  • niczego samemu nie nastawiać
  • jak najczęściej trzymać kończynę uniesioną - temblak, noga na fotelu
  • w drodze do ambulatorium nie przyjmujemy już płynów ani posiłków

Gdybyśmy chcieli bardziej fachowo zaopatrzyć np. złamaną nogę i dysponowalibyśmy szyną, to należy wraz ze złamaną kością unieruchomić dwa otaczające stawy, a w przypadku uszkodzenia stawu – unieruchomienie obejmuje dwie sąsiednie kości.
Z powyższymi obrażeniami należy zgłosić się do ambulatorium chirurgicznego lub na ostry dyżur urazowy.
Poważniejsze urazy nie będące wynikiem zwykłego potknięcia, czy złego stąpnięcia, mogą wymagać zaangażowania służb ratowniczych, szczególnie te będące efektem wypadku komunikacyjnego, czy upadku z wysokości.

Δ Do góry


Udar mózgu

Może przebiegać z zachowaniem świadomości lub nie. Jeśli wystąpią nagłe objawy:

  • osłabienie siły kończyn – zazwyczaj jednostronne,
  • opadnięcie kącika ust,
  • trudności w mówieniu lub rozumieniu innych,
  • połowicze zaburzenie czucia,

Należy działać szybko!

Jeżeli chory jest przytomny – reaguje na głos i dotyk:

  1. unieruchomić w miejscu – nie wolno chodzić
  2. pilnie wezwać pogotowie
  3. ułożyć poszkodowanego w wygodnej pozycji – leżąca z lekko uniesionym tułowiem o około 45° lub bocznej
  4. przygotować karty informacyjne ze szpitala, leki aktualnie przyjmowane przez chorego oraz dokumenty – dowód osobisty i legitymację ubezpieczeniową
  5. nie wolno podawać nic do picia i jedzenia
  6. nie podajemy żadnych leków !

To usprawni i skróci zaopatrzenie chorego przez zespół ratownictwa medycznego.

Jeśli chory stracił przytomność – nie reaguje na bodźce:

  1. udrożnić drogi oddechowe
  2. ocenić oddech przez 10 sekund
  3. wezwać pogotowie ratunkowe
  4. jeśli obecny – układamy w pozycji bezpiecznej, stale obserwując oddech
  5. jeśli to możliwe przygotowujemy niezbędną dokumentację

Δ Do góry


Drgawki

W przypadku drgawek główne zagrożenia dla chorego związane są z niedrożnością dróg oddechowych prowadzącą do uduszenia się oraz z urazami wtórnymi – głównie głowy.

Atak drgawek trwa zazwyczaj do 2 minut, przebiega z utratą przytomności, sinicą twarzy, przejściowym bezdechem, pienisto-krwistą wydzieliną z ust.

Postępowanie przy ataku drgawek:

  1. uwzględnić bezpieczeństwo własne
  2. przytrzymać głowę do czasu ustąpienia ataku
  3. wezwać zespół RM (ratownictwa medycznego)
  4. sprawdzić przytomność po ustąpieniu drgawek
  5. udrożnić drogi oddechowe
  6. ocenić przez 10 sekund oddech
  7. w przypadku minimum 2 oddechów/10 sekund - ułożyć w pozycji bocznej, udrożnić drogi oddechowe i obserwować - jeśli w ciągu 10 sekund brak oddechu ponownie zadzwonić na pogotowie – „chory nieprzytomny, nie oddycha”
  8. rozpocząć resuscytację krążeniowo-oddechową lub tylko krążeniową
  9. prowadzić RKO do czasu przybycia zespołu RM

Jeśli ktoś cierpi na padaczkę, to pomimo przyjmowania leków mogą się pojawiać okresowo pojedyncze napady.
Takie pojedyncze incydenty zazwyczaj nie wymagają interwencji pogotowia ratunkowego.

Δ Do góry


Ból w klatce piersiowej

Szczególnie istotny jest gdy pojawia się nagle, jest ostry i towarzyszą mu inne objawy:

  • zlewne poty
  • strach
  • "ciemność przed oczami”
  • omdlenie
  • nagła duszność

Postępowanie polega na:

  1. unieruchomieniu chorego w miejscu – nie należy się przemieszczać z bólem nawet na małym dystansie
  2. pozycja dogodna dla chorego – np. półsiedząca, w przypadku duszności zazwyczaj siedząca, u osób mdlejących, które zgłaszają „ciemność w oczach” - leżąca - nie pionizujemy ich na siłę
  3. wezwaniu pogotowia
  4. udostępnieniu świeżego powietrza (wentylator, okno, wachlowanie)
  5. rozpięciu ciasnego kołnierzyka, krawata
  6. nie podawaniu żadnych leków, w szczególności nitrogliceryny – zwłaszcza jeżeli nie należy ona do chorego

W żadnym wypadku nie wolno siadać z bólem w klatce piersiowej za kierownicą pojazdu
– ryzykujemy wtedy nie tylko swoje życie, ale również wszystkich wokół

Δ Do góry


Omdlenie

Niezwykle częste zjawisko polegające na uczuciu słabości, „ciemności przed oczami”, które poprzedza krótkotrwałą całkowitą lub częściową utratę przytomności.

Istnieje wiele przyczyn omdleń. Jednymi z częstszych są:

  • spadek ciśnienia – często polekowy
  • przyczyny neurologiczne
  • przyczyny kardiologiczne

Najczęstszym błędem popełnianym przez świadków przy okazji omdleń jest usilne podtrzymywanie chorego w pozycji siedzącej, albo próba wyprowadzenia go na świeże powietrze, która kończy się zazwyczaj pełną utratą przytomności po drodze.

Omdlenie jest wyrazem niedotlenienia – zazwyczaj za mało krwi dociera do mózgu.
Pozycja pionowa zdecydowanie pogarsza sytuację.

Osobę która mdleje należy:

  1. natychmiast położyć (nieważne gdzie – podłoga, chodnik czy trawnik to zdecydowanie lepsze miejsca niż oddalona o 60m ławka), aby szybko poprawić ukrwienie mózgu musi się on szybko znaleźć na poziomie tułowia
  2. ocenić przytomność (lekko potrząsnąć i krzyknąć), jeśli reaguje, odpowiada na pytania jest przytomna – może leżeć na plecach z nogami lekko uniesionymi
  3. pytamy o dolegliwości
  4. wzywamy pogotowie
  5. nie podajemy nic do picia ani jedzenia
  6. dbamy o komfort cieplny i psychiczny do czasu przyjazdu pogotowia

Jeśli nie odpowiada na bodźce:

  1. prosimy kogoś z świadków o pomoc
  2. oceniamy oddech przez 10 sekund
  3. jeśli obecny – prosimy o wezwanie pogotowia - „nieprzytomna, oddycha”
  4. układamy w pozycji bocznej, udrażniamy drogi oddechowe, ponownie sprawdzamy oddech
  5. zapewniamy komfort cieplny
  6. nie podajemy nic do picia ani jedzenia - żadnych leków

Nie podajemy żadnych leków! W szczególności unikamy nitrogliceryny


Opracowała lek. med. Katarzyna Browarna
Bibliografia: Wytyczne resustytacji krążeniowo-oddechowej 2010

Δ Do góry

Dokumenty do pobrania

application/pdficonPodstawowe Zabiegi Resuscytacyjne(723.58 KB)Podstawowe Zabiegi Resuscytacyjne
Twoja ocena: Brak Średnia: 1 (1 głos)
Projekt i wykonanie:Projektowanie i tworzenie stron www